سامانه هوشمند معاملات و انبارداری فلزات گرانبها به سامانه ناظر بانک مرکزی متصل شد؛ اقدامی که قرار است امکان تطبیق طلای فروخته‌شده در پلتفرم‌ها با موجودی واقعی خزانه را فراهم کند. اما در بازاری که با نگرانی‌هایی درباره تسویه وجوه، دسترسی به دارایی و محدودیت‌های نظارتی روبه‌روست، آیا نظارت بر موجودی طلا برای بازسازی اعتماد کاربران کافی است؟
به گزارش زیمانیوز و به نقل از خبرگزاری ایرنا، سامانه هوشمند معاملات و انبارداری فلزات گرانبها برای تکمیل الزامات فنی و نظارتی به سامانه ناظر بانک مرکزی متصل شده است. این سامانه با هدف ثبت و پایش معاملات آنلاین طلا و بررسی تناسب تعهدات پلتفرم‌ها با موجودی فیزیکی طلا در خزانه راه‌اندازی شده است.
بر اساس سازوکار اعلام‌شده، سامانه ناظر می‌تواند میزان طلای ثبت‌شده به نام کاربران را با موجودی واقعی طلای تحویل‌شده به خزانه تطبیق دهد. در صورتی که تعهد یک پلتفرم از موجودی قابل اتکای آن فراتر برود، امکان ثبت معامله جدید فراهم نخواهد شد. هدف اصلی این سازوکار، کاهش احتمال خالی‌فروشی و افزایش شفافیت در معاملات برخط طلاست.
سامانه هوشمند معاملات و انبارداری فلزات گرانبها در مردادماه ۱۴۰۳ از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت و در قالب سندباکس راه‌اندازی شد تا زمینه نظارت بر فروش آنلاین طلا را فراهم کند. اتصال کنونی آن به سامانه ناظر بانک مرکزی نیز در چارچوب دستورالعمل اجرایی خریدوفروش برخط طلا و نقره و سازوکار جدید تنظیم‌گری این بازار انجام شده است.
از کنترل موجودی تا مسئله اعتماد؛ حلقه‌های مفقوده طلای آنلاین
اتصال سامانه‌ها را باید گامی مهم در جهت شفافیت بازار دانست؛ اما مسئله طلای آنلاین صرفاً به این پرسش محدود نمی‌شود که آیا طلای فروخته‌شده در خزانه وجود دارد یا خیر. تجربه و نگرانی‌های مطرح‌شده در این بازار نشان می‌دهد که کاربران علاوه بر پشتوانه فیزیکی دارایی خود، به امکان فروش، برداشت به‌موقع وجه و تحویل واقعی طلا نیز نیاز دارند.
سامانه ناظر می‌تواند با تطبیق تعهدات و موجودی، بخشی از ریسک خالی‌فروشی را کنترل کند؛ با این حال، وجود طلا در خزانه لزوماً به معنای دسترسی فوری کاربر به دارایی یا وجه حاصل از فروش آن نیست. برای ارزیابی کامل عملکرد این بازار، باید وضعیت تسویه معاملات، زمان برداشت وجه، فرایند تحویل فیزیکی و نحوه رسیدگی به اختلافات کاربران نیز شفاف باشد.
از سوی دیگر، دستورالعمل اجرایی خریدوفروش آنلاین طلا و نقره، الزاماتی درباره نگهداری طلا در خزانه، ثبت معاملات، پرداخت از مسیرهای مجاز و تحویل فیزیکی تعیین کرده است. مطابق این دستورالعمل، تحویل فیزیکی طلا به مشتری باید در مهلت مقرر انجام شود و اطلاعات معامله نیز قابلیت رهگیری داشته باشد. بنابراین، اجرای مؤثر مقررات در کنار اتصال فنی سامانه‌ها اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
ممنوعیت فروش آنلاین طلا در بانک‌ها؛ پیام سیاست جدید چیست؟
در تحولی دیگر، بانک مرکزی در مهرماه ۱۴۰۵ ارائه خدمات خریدوفروش آنلاین طلا و نقره از طریق بسترهای دیجیتال بانک‌ها و مؤسسات اعتباری را ممنوع اعلام کرد. بر اساس گزارش تسنیم، این تصمیم با نگرانی از ریسک‌های عملیاتی و احتمال سرایت مشکلات یک پلتفرم فروش طلا به شبکه بانکی مرتبط بوده است. این محدودیت به معنای ممنوعیت کلی فعالیت پلتفرم‌های مجاز فروش آنلاین طلا نیست، بلکه نقش بانک‌ها را در ارائه مستقیم این خدمات یا هدایت کاربران به بازار مذکور محدود می‌کند.
هم‌زمانی این تصمیم با اتصال سامانه معاملات طلا به سامانه ناظر، دو جهت‌گیری مهم در سیاست‌گذاری این بازار را نشان می‌دهد: از یک سو، نظارت بر پشتوانه فیزیکی و تعهدات پلتفرم‌ها در حال تقویت است و از سوی دیگر، بانک مرکزی در حال محدود کردن نقش شبکه بانکی در عرضه مستقیم خدمات خریدوفروش آنلاین طلاست.
این رویکرد پرسش‌هایی را نیز برای فعالان بازار ایجاد می‌کند: اگر فعالیت پلتفرم‌ها با کنترل دقیق‌تر موجودی و تعهدات امکان‌پذیر است، مرز میان نقش نظارتی بانک مرکزی و حضور مستقیم بانک‌ها در بازار چگونه تعریف می‌شود؟ همچنین، با محدود شدن کانال‌های بانکی، چه سازوکاری برای اطمینان از استمرار پرداخت‌ها، حفاظت از حقوق کاربران و جلوگیری از اختلال در دسترسی آنها به دارایی‌شان در نظر گرفته شده است؟
شفافیت فنی کافی نیست؛ اجرای مقررات باید قابل سنجش باشد
اتصال سامانه هوشمند معاملات و انبارداری فلزات گرانبها به سامانه ناظر، به‌خودی‌خود به معنای تضمین همه ابعاد امنیت سرمایه کاربران نیست. برای سنجش اثربخشی این اقدام، انتشار اطلاعات روشن درباره میزان طلای موجود در خزانه‌ها، نسبت تعهدات به موجودی، تعداد معاملات ردشده به دلیل کسری موجودی و عملکرد پلتفرم‌ها در تسویه و تحویل فیزیکی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.
در نهایت، آینده بازار طلای آنلاین به ایجاد تعادل میان نظارت مؤثر، فعالیت شفاف کسب‌وکارها و حفظ حقوق مصرف‌کنندگان وابسته است. اگر سیاست‌گذاری تنها بر کنترل معامله و موجودی متمرکز بماند و مشکلات احتمالی برداشت وجه، تحویل طلا و پاسخ‌گویی به مشتریان نادیده گرفته شود، اتصال سامانه‌ها به‌تنهایی برای بازسازی اعتماد کافی نخواهد بود.
لینک کوتاه: