به گزارش زیمانیوز و به نقل از Mobile World Live، هم‌زمان با تلاش شرکت‌های فناوری برای تبدیل عینک‌های هوشمند مجهز به هوش مصنوعی به یکی از محصولات اصلی بازار مصرف، نگرانی‌ها درباره نقض حریم خصوصی، ضبط مخفیانه تصاویر و نظارت بدون اطلاع افراد افزایش یافته است؛ نگرانی‌هایی که حالا دولت‌ها و نهادهای عمومی را به سمت تدوین محدودیت‌های قانونی برای استفاده از این تجهیزات سوق داده است.
عینک‌های هوشمند با ترکیب دوربین، میکروفون و دستیارهای هوش مصنوعی، امکان ثبت تصاویر، ضبط صدا، شناسایی اشیا و دریافت اطلاعات محیطی را بدون نیاز به استفاده مستقیم از تلفن همراه فراهم می‌کنند. با این حال، ظاهر این تجهیزات که تفاوت چندانی با عینک‌های معمولی ندارد، تشخیص زمان فعال بودن دوربین و میکروفون را برای اطرافیان دشوار می‌کند.
محدودیت‌های قانونی در حال گسترش است
بر اساس گزارشی که Mobile World Live در ۶ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، نروژ در ماه اکتبر پیشنهاد وضع قانونی برای ممنوعیت موقت استفاده از عینک‌های هوش مصنوعی در برخی فضاهای عمومی از جمله مدارس، زمین‌های بازی، مراکز خرید و مراکز درمانی را مطرح کرده است. دولت این کشور همچنین قصد دارد با تشکیل یک گروه کارشناسی، چارچوبی برای مقررات بلندمدت این فناوری تدوین کند.
در بریتانیا نیز استفاده از عینک‌های هوشمند از ماه اوت در دادگاه‌ها ممنوع شده و برخی اماکن عمومی لندن از جمله کافه‌ها، سالن‌های نمایش و سینماها محدودیت‌هایی برای استفاده از این تجهیزات در نظر گرفته‌اند.
کارشناسان معتقدند پیشنهاد نروژ می‌تواند یکی از نخستین آزمون‌های جدی برای سنجش نحوه مواجهه دولت‌ها با چالش‌های عینک‌های هوشمند باشد. فلورا تانگ، تحلیلگر ارشد مؤسسه Counterpoint Research، این روند را نشانه‌ای از حرکت بین‌المللی به سمت نظارت سخت‌گیرانه‌تر بر عینک‌های مجهز به دوربین و هوش مصنوعی می‌داند؛ هرچند واکنش‌های قانونی کشورها همچنان یکپارچه نیست.
به گفته بن هاتون، تحلیلگر بازار در مؤسسه CCS Insight، کشورهای مختلف به‌ویژه در اتحادیه اروپا و استرالیا نیز در حال بررسی پیامدهای استفاده از این محصولات هستند. با این حال، این روند لزوماً به معنای حرکت جهانی به سمت ممنوعیت کامل عینک‌های هوشمند نیست، بلکه بیشتر نشان‌دهنده تلاش برای کنترل ریسک‌های مرتبط با حریم خصوصی و ضبط پنهانی اطلاعات است.
مشکل از فناوری است یا نحوه طراحی و استفاده؟
یکی از پرسش‌های اصلی در این حوزه، تفاوت میان سوءاستفاده کاربران و ضعف‌های طراحی محصولات است.
فرانسیسکو جرونیمو، معاون بخش تجهیزات در مؤسسه IDC، معتقد است بخش مهمی از واکنش‌های منفی به عینک‌های هوشمند ناشی از سوءاستفاده از فناوری است، نه لزوماً ماهیت خود آن. به اعتقاد او، برخلاف تلفن‌های همراه که هنگام عکاسی یا فیلم‌برداری معمولاً فعالیت دوربین برای اطرافیان قابل تشخیص است، عینک‌های هوشمند می‌توانند بدون جلب توجه افراد از محیط تصویربرداری کنند.
حتی چراغ LED که در برخی مدل‌ها برای اعلام وضعیت ضبط در نظر گرفته شده، همیشه برای اطرافیان قابل مشاهده نیست. علاوه بر این، گزارش‌هایی از دستکاری چراغ‌های هشدار برای پنهان کردن وضعیت ضبط منتشر شده است.
جرونیمو تأکید می‌کند تولیدکنندگان باید به‌گونه‌ای طراحی کنند که در صورت دستکاری یا غیرفعال شدن چراغ هشدار، عملکرد دوربین متوقف شود. با این حال، او معتقد است راهکارهای فنی به‌تنهایی کافی نیستند و برای جلوگیری از ضبط غیرمجاز در مکان‌های ممنوعه، به مقررات قانونی و حتی جریمه‌های مالی یا مجازات‌های کیفری نیاز است.
هاتون نیز دستکاری چراغ‌های هشدار را یکی از نقاط ضعف راهکارهای فعلی می‌داند. به گفته او، شرکت متا اقداماتی برای غیرفعال کردن قابلیت‌های ضبط در صورت دستکاری چراغ هشدار انجام داده و به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری را برای جلوگیری از فعال شدن دوربین در چنین شرایطی توسعه داده است.
از نگاه این تحلیلگر، تولیدکنندگان باید اقدامات بیشتری انجام دهند. قابلیت محو خودکار چهره افراد در تصاویر، هشدارهای صوتی هنگام ضبط و روش‌های شفاف‌تر اطلاع‌رسانی می‌توانند بخشی از راهکارهای آینده باشند. CCS Insight پیش‌بینی کرده است که نشانگر فعال بودن دوربین در تجهیزات پوشیدنی فروخته‌شده در اتحادیه اروپا ممکن است تا سال ۲۰۲۸ به یک الزام قانونی تبدیل شود.
بازار به دنبال تعادل میان قابلیت‌های هوش مصنوعی و حریم خصوصی
در سپتامبر ۲۰۲۶، متا محصول Ray-Ban Meta Audio را بدون دوربین و با تمرکز بر قابلیت‌های صوتی معرفی کرد؛ محصولی که بخشی از پاسخ این شرکت به نگرانی‌های مصرف‌کنندگان درباره حریم خصوصی محسوب می‌شود.
با این حال، فلورا تانگ معتقد است حذف یا محدود کردن دوربین، اگرچه ریسک‌های حریم خصوصی را کاهش می‌دهد، اما بخشی از قابلیت‌های بصری هوش مصنوعی و کاربردهای ارزشمند این تجهیزات را نیز محدود می‌کند.
در واقع، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های عینک‌های هوشمند، امکان تعامل بدون دخالت دست با دستیار هوش مصنوعی است. کاربر می‌تواند بدون بیرون آوردن تلفن همراه، از عینک بخواهد یک شیء را شناسایی کند، منوی رستوران را ترجمه کند یا درباره یک ساختمان و مکان اطلاعات بدهد.
جرونیمو و تانگ معتقدند می‌توان از دوربین برای تحلیل محیط و شناسایی اطلاعات بصری استفاده کرد، بدون آنکه لزوماً تصاویر و ویدئوهای دیگران ثبت یا ذخیره شوند. توسعه چنین رویکردی می‌تواند ضمن حفظ بخشی از قابلیت‌های هوش مصنوعی، میزان مداخله در حریم خصوصی افراد را کاهش دهد.
تانگ همچنین پیشنهاد می‌کند تولیدکنندگان به‌جای تمرکز بر یک مدل واحد، سبد متنوعی از محصولات دوربین‌دار و بدون دوربین ارائه کنند تا کاربران متناسب با نیازها و حساسیت‌های خود درباره حریم خصوصی، امکان انتخاب داشته باشند.
متا پیشتاز بازار است؛ اما رقابت می‌تواند تغییر کند
با وجود افزایش انتقادها، بازار عینک‌های هوشمند همچنان ظرفیت رشد قابل توجهی دارد. برآورد مؤسسه Counterpoint Research نشان می‌دهد متا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۹۰ درصد بازار جهانی عینک‌های هوش مصنوعی را در اختیار داشته است؛ آماری که عینک‌های هوش مصنوعی و واقعیت افزوده را دربرمی‌گیرد.
همکاری متا با شرکت EssilorLuxottica و استفاده از برند Ray-Ban، در کنار تنوع بیش از ۱۰۰ مدل محصول، از عوامل اصلی موقعیت قدرتمند این شرکت در بازار عنوان شده است.
با این حال، هاتون معتقد است ورود برندهایی مانند اپل، سامسونگ و گوگل با محصولاتی که بتوانند اعتماد بیشتری در زمینه حفاظت از حریم خصوصی ایجاد کنند، می‌تواند سهم بازار متا را به‌سرعت تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس پیش‌بینی IDC، میزان عرضه عینک‌های هوشمند از حدود ۱۳ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۶ به بیش از ۲۵ میلیون دستگاه تا سال ۲۰۳۰ خواهد رسید. جرونیمو این برآورد را محافظه‌کارانه می‌داند و معتقد است ورود اپل به این بازار می‌تواند اندازه آن را حتی دو تا سه برابر افزایش دهد.
با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که نباید موفقیت این بازار را با مقیاس فروش تلفن‌های هوشمند مقایسه کرد. عرضه سالانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون دستگاه عینک هوشمند در دهه ۲۰۳۰ نیز می‌تواند برای این صنعت موفقیت محسوب شود.
عینک هوشمند هنوز جایگزین تلفن همراه نیست
با وجود قابلیت‌های جدید، عینک‌های هوشمند هنوز با محدودیت‌های سخت‌افزاری متعددی مواجه‌اند. عمر باتری که در بسیاری از مدل‌ها به دو تا سه ساعت استفاده محدود می‌شود، یکی از موانع اصلی استفاده روزمره از این تجهیزات است.
ظرفیت پردازش، مدیریت حرارت، راحتی استفاده، فناوری نمایشگر و قیمت نیز از دیگر چالش‌هایی هستند که مانع تبدیل این محصولات به جایگزینی برای تلفن‌های هوشمند شده‌اند.
به اعتقاد تانگ، دسترسی بدون دخالت دست به اطلاعات و قابلیت‌های هوش مصنوعی در موقعیت‌هایی که استفاده از تلفن همراه دشوار یا نامناسب است، مهم‌ترین ارزش فعلی این محصولات محسوب می‌شود. بنابراین، دست‌کم در کوتاه‌مدت، عینک‌های هوشمند بیشتر نقش مکمل تلفن همراه را خواهند داشت.
حریم خصوصی؛ آزمون واقعی پذیرش عینک‌های هوشمند
کارشناسان معتقدند آینده این بازار فقط به پیشرفت سخت‌افزار و افزایش قابلیت‌های هوش مصنوعی وابسته نیست. تولیدکنندگان باید بتوانند کاربردهای روزمره و متمایزی برای این محصولات ایجاد کنند و هم‌زمان در زمینه طراحی، قیمت‌گذاری، خدمات و حفاظت از اطلاعات کاربران نیز پیشرفت داشته باشند.
اگرچه برخی تحلیلگران معتقدند جامعه به‌مرور به حضور دوربین و ابزارهای تصویربرداری در وسایل روزمره عادت خواهد کرد، اما نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی می‌تواند سرعت پذیرش این فناوری را کاهش دهد.
در نهایت، چالش اصلی صنعت عینک‌های هوشمند این نیست که چگونه افراد را به استفاده از یک ابزار جدید مجهز به هوش مصنوعی ترغیب کند؛ بلکه این است که چگونه این فناوری را به بخشی عادی از زندگی روزمره تبدیل کند، بدون آنکه دیگران در مقابل دوربین آن احساس کنند دائماً تحت نظارت هستند.
لینک کوتاه: