تازهترین آمار بانک مرکزی نشان میدهد با وجود رشد پلتفرمهای معاملات آنلاین طلا، ۸۶ درصد ارزش معاملات همچنان در بازار سنتی انجام میشود. با این حال، افزایش میانگین مبلغ تراکنشها، جهشهای مقطعی و افت شدید معاملات در دورههای بحران، باعث شده «مدیریت هیجان» به یکی از دغدغههای اصلی تنظیمگر تبدیل شود.
به گزارش زیمانیوز و به نقل از محمدرضا مانییکتا، مدیر اداره نظارت بر نظامهای پرداخت بانک مرکزی، در حال حاضر ۳۹ کسبوکار در حوزه معاملات آنلاین طلا فعال هستند و ۱۱ کسبوکار دیگر نیز در مسیر دریافت درگاه پرداخت قرار دارند.
آمار ارائهشده در همایش تخصصی «زرآتی؛ از خاک تا طلا» نشان میدهد بازار طلای آنلاین، با وجود رشد قابل توجه در سالهای اخیر، هنوز فاصله زیادی با بازار سنتی دارد؛ بازاری که همچنان بخش اصلی معاملات طلا را در اختیار خود دارد.
۱۴ درصد آنلاین، ۸۶ درصد سنتی
بر اساس آمار اعلامشده از سوی بانک مرکزی، حدود ۱۴ درصد ارزش معاملات طلا در فضای آنلاین انجام میشود و سهم بازار سنتی همچنان ۸۶ درصد است.
البته خود بانک مرکزی تأکید کرده که این ارقام بر مبنای تراکنشهای انجامشده از طریق درگاههای پرداخت محاسبه شده و همه معاملات بازار طلا را پوشش نمیدهد؛ چراکه بخشی از معاملات با مبالغ بالا از مسیرهایی مانند پایا و ساتنا انجام میشود.
به این ترتیب، عدد ۱۴ درصد را نمیتوان سهم قطعی و نهایی پلتفرمهای آنلاین از کل بازار طلا دانست؛ بلکه این رقم تصویری از بخشی از معاملات قابل رصد در شبکه پرداخت ارائه میکند.
تعداد پلتفرمها کمتر شد، نظارت بیشتر
تعداد سکوهای فعال معاملات آنلاین طلا در مقطعی به ۶۱ مورد رسیده بود، اما پس از اجرای مقررات جدید و مصوبه هیئت وزیران، این تعداد کاهش یافته و اکنون ۳۹ کسبوکار فعال اعلام شده است.
فرایند دریافت درگاه نیز دیگر به دریافت مجوز صنفی و اینماد محدود نیست و تأییدیه ستاد و کمیته اجرایی تنظیمگری و راهبری سکوهای معاملات برخط طلا نیز به مراحل دریافت درگاه اضافه شده است.
در کنار این پلتفرمها، بازار سنتی همچنان از نظر تعداد فعالان فاصله بسیار زیادی با فضای آنلاین دارد؛ بیش از ۷۰ هزار کسبوکار و حدود ۱۶۰ هزار پایانه در بازار مصنوعات طلا، نقره و جواهرات فعال هستند.
خرید آنلاین طلا گرانتر شد
یکی از اعداد قابل توجه ارائهشده در این نشست، افزایش میانگین مبلغ تراکنشهای آنلاین است.
میانگین هر تراکنش در سال ۱۴۰۴ حدود ۹ میلیون تومان اعلام شده، در حالی که این رقم در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ به نزدیک ۱۱ میلیون تومان رسیده است؛ رشدی حدود ۲۰ درصدی.
بانک مرکزی بخشی از این افزایش را ناشی از شرایط تورمی میداند، اما احتمال ورود بیشتر مردم به بازار طلا نیز بهعنوان یکی از عوامل مؤثر مطرح شده است.
بهمنماه؛ نقطه اوج هیجان
بررسی روند معاملات نشان میدهد زمستان ۱۴۰۴ یکی از دورههای پررونق بازار طلای آنلاین بوده و بهمنماه بهعنوان یکی از نقاط اوج معاملات معرفی شده است.
مانییکتا معتقد است بررسی این روند در کنار قیمت طلا نشان میدهد صرفاً ارزش ذاتی طلا نمیتواند توضیحدهنده تمام رفتار کاربران باشد و متغیرهای دیگری نیز در ایجاد هیجان بازار نقش دارند.
این همان نقطهای است که نگاه بانک مرکزی از «پرداخت» فراتر میرود و به رفتار سرمایهگذاران و مدیریت تقاضا میرسد.
جنگ، ترمز معاملات آنلاین را کشید
دادههای ارائهشده درباره دورههای جنگ نیز تصویر متفاوتی از رفتار کاربران ارائه میدهد.
در جنگ ۱۲ روزه، معاملات آنلاین طلا با توقف مواجه شد و مقایسه ۱۲ روز پیش از جنگ با ۱۲ روز پس از آتشبس، کاهش حدود ۲۰ برابری در تعداد و مبلغ تراکنشها را نشان داده است.
در جنگ ۴۰ روزه نیز با وجود توقف کوتاهمدت فعالیت سکوها، معاملات در مجموع حدود ۶۰ درصد نسبت به دوره پیش از جنگ کاهش داشته است.
پس از آتشبس، اما روند معاملات دوباره افزایشی شد و طبق آمار بانک مرکزی، مبلغ تراکنشها در دوره ۴۰ روز پس از آتشبس تا حدود ۱۰۰ درصد افزایش یافت.
یک بازار کوچک، اما با اثرگذاری بزرگ؟
آمار بانک مرکزی از یک تناقض جالب حکایت دارد: بازار آنلاین طلا هنوز تنها بخش کوچکی از بازار کلی طلاست، اما همین بخش کوچک میتواند در دورههای التهاب، نوسانات بسیار شدیدی را تجربه کند.
از یک سو، سهم ۱۴ درصدی نشان میدهد هنوز نمیتوان پلتفرمهای آنلاین را جایگزین بازار سنتی دانست؛ از سوی دیگر، رشد مبلغ تراکنشها و واکنش شدید معاملات آنلاین به بحرانها نشان میدهد این بازار در حال تبدیل شدن به یک بازیگر جدی در رفتار سرمایهگذاران است.
نکته مهمتر این است که وقتی خود بانک مرکزی تأکید میکند آمار ۱۴ درصدی فقط بخشی از معاملات قابل رصد در شبکه پرداخت را شامل میشود، هنوز تصویر کاملی از اندازه واقعی بازار طلای آنلاین در دست نیست.
در چنین شرایطی، تنظیمگری فقط نباید به محدود کردن ساعت فعالیت یا کنترل درگاهها خلاصه شود. اگر قرار است مردم سرمایه خود را به پلتفرمهای آنلاین بسپارند، شفافیت درباره حجم واقعی معاملات، میزان طلای پشتوانه، تعداد کاربران و سازوکار تسویه باید به همان اندازه جدی گرفته شود.
به نظر میرسد چالش اصلی بازار طلای آنلاین دیگر فقط «آنلاین یا سنتی بودن» نیست؛ مسئله اصلی این است که رشد یک بازار جدید، با چه میزان شفافیت و چه سطحی از اعتماد عمومی همراه خواهد بود.
لینک کوتاه: