حضور ایران در اجلاس‌های سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU) در سال‌های گذشته، از طرح مواضع کلان و پیگیری عضویت در نهادهای تصمیم‌گیر تا تلاش برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، مسیر متفاوتی را طی کرده است. در اجلاس PP-26 دوحه نیز هیئت ایرانی به ریاست ستار هاشمی، با طرح موضوعاتی همچون کریدورهای ارتباطی، تاب‌آوری زیرساخت‌های دیجیتال و همکاری در حوزه فناوری‌های نوین، در پی تقویت نقش ایران در معادلات ارتباطی منطقه و جهان است؛ مسیری که ارزیابی نهایی آن به نتایج عملی رایزنی‌ها و تصمیم‌های اجلاس وابسته خواهد بود.
به گزارش زیمانیوز و به نقل از اسناد اتحادیه بین‌المللی ارتباطات، اجلاس سران مختار این اتحادیه که با عنوان Plenipotentiary Conference یا PP شناخته می‌شود، مهم‌ترین مرجع سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری ITU است و هر چهار سال یک‌بار با حضور نمایندگان کشورهای عضو برگزار می‌شود. تعیین جهت‌گیری‌های کلان اتحادیه، تصویب برنامه‌های راهبردی و مالی، انتخاب مدیران ارشد و اعضای شورای ITU و هیئت مقررات رادیویی از مهم‌ترین وظایف این اجلاس است.
این جایگاه باعث شده است حضور کشورها در اجلاس‌های سران مختار، صرفاً به شرکت در نشست‌ها و دیدارهای دیپلماتیک محدود نباشد؛ بلکه فرصتی برای اثرگذاری بر قواعد و سیاست‌های جهانی ارتباطات، پیگیری منافع ملی و ایجاد مسیرهای همکاری فناورانه به شمار برود.
از PP-18 تا PP-22؛ دو تجربه متفاوت از حضور ایران
در اجلاس PP-18 که سال ۲۰۱۸ در دبی برگزار شد، محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر وقت ارتباطات، در بیانیه سیاستی ایران بر ضرورت همکاری بین‌المللی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات تأکید کرد. او در این سخنرانی، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، اقتصاد دیجیتال، گسترش دسترسی به اینترنت و تقویت ارتباطات مستقیم میان کشورهای همسایه را از محورهای مورد توجه ایران معرفی کرد.
یکی از نکات مهم این سخنرانی، اعلام نامزدی ایران برای عضویت در شورای ITU در دوره ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ بود؛ اقدامی که نشان می‌داد ایران در کنار بیان دیدگاه‌های خود درباره آینده ارتباطات، به دنبال حضور در ساختار تصمیم‌گیری این اتحادیه نیز بوده است. در واقع، رویکرد اعلام‌شده در آن دوره، ترکیبی از معرفی ظرفیت‌های داخلی، طرح مطالبات ارتباطی و تلاش برای کسب جایگاه در نهادهای بین‌المللی بود.
چهار سال بعد و در اجلاس PP-22 که در بخارست رومانی برگزار شد، اسناد رسمی ITU بیانیه سیاستی ایران را به نام بهزاد احمدی، معاون وزیر و رئیس مرکز روابط بین‌الملل وزارت ارتباطات، ثبت کرده‌اند. این سند بخشی از مواضع رسمی ایران در اجلاس است و نشان می‌دهد نمایندگی و طرح دیدگاه‌های کشور در این دوره نیز در چارچوب سازوکار رسمی اتحادیه دنبال شده است.
با این حال، برای مقایسه دقیق عملکرد دو دوره، نمی‌توان صرفاً بر اساس تفاوت نام سخنرانان یا تعداد اخبار منتشرشده درباره دیدارها نتیجه‌گیری کرد. بررسی پیشنهادهای ثبت‌شده، مواضع رسمی، مشارکت در کمیته‌ها، نامزدی‌ها و نتایج حاصل از تصمیم‌های اجلاس، معیارهای دقیق‌تری برای سنجش میزان اثرگذاری هر دوره به دست می‌دهد.
PP-26 دوحه؛ تمرکز بر همکاری‌های منطقه‌ای و تاب‌آوری دیجیتال
اجلاس PP-26 از ۹ تا ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ در دوحه قطر برگزار می‌شود. این اجلاس در شرایطی شکل گرفته که موضوعاتی مانند توسعه هوش مصنوعی، ارتباطات ماهواره‌ای، تاب‌آوری زیرساخت‌های دیجیتال، امنیت ارتباطات و کاهش شکاف دیجیتال، بیش از گذشته در دستور کار نهادهای بین‌المللی قرار گرفته‌اند.
بر اساس اعلام ITU، نمایندگان ۱۹۴ کشور عضو در این اجلاس درباره مسیر راهبردی اتحادیه تا سال ۲۰۳۱ تصمیم‌گیری می‌کنند و انتخاب مدیران ارشد، اعضای شورای اتحادیه و هیئت مقررات رادیویی نیز از محورهای اصلی آن است. بنابراین، نتیجه حضور کشورها در این رویداد می‌تواند بر جهت‌گیری‌های جهانی صنعت ارتباطات در سال‌های آینده اثرگذار باشد.
در این دوره، سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، ریاست هیئت ایرانی را بر عهده دارد. محورهای اعلام‌شده برای این سفر شامل تقویت دیپلماسی فناوری، توسعه همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه و پیگیری اولویت‌های ایران در حکمرانی جهانی ارتباطات و فناوری اطلاعات است.
یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در روزهای ابتدایی اجلاس، توافق اولیه ایران، ترکمنستان و قزاقستان برای ایجاد یک کریدور دیجیتال با هدف اتصال کشورهای آسیای مرکزی به خلیج فارس و کشورهای همسایه است. این موضوع در نشست سه‌جانبه ستار هاشمی با وزیر ارتباطات ترکمنستان و معاون وزیر هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان مطرح شده است.
اهمیت این پیشنهاد در آن است که توسعه مسیرهای ارتباطی منطقه‌ای می‌تواند به افزایش ظرفیت تبادل داده، تنوع‌بخشی به مسیرهای انتقال اطلاعات و تقویت جایگاه جغرافیایی ایران در شبکه ارتباطی منطقه کمک کند. البته بر اساس گزارش‌های منتشرشده، توافق فعلی در مرحله اولیه قرار دارد و جزئیات همکاری باید در مذاکرات بعدی نهایی شود؛ بنابراین هنوز نمی‌توان آن را یک پروژه اجرایی یا دستاورد عملیاتی‌شده تلقی کرد.
در دیدارهای دیگر هیئت ایرانی نیز موضوع توسعه همکاری با برزیل و غنا مطرح شده است. در گفت‌وگو با مقام برزیلی، زمینه‌هایی مانند زیرساخت‌های ارتباطی، شبکه فیبر نوری، مراکز داده، هوش مصنوعی، امنیت سایبری و همکاری‌های علمی مورد توجه قرار گرفته است. در دیدار با وزیر ارتباطات غنا نیز پیشنهادهایی درباره توسعه زیرساخت فیبر نوری، اتصال مراکز آموزشی و درمانی مناطق محروم، انتقال دانش فنی و همکاری در حوزه دولت دیجیتال مطرح شده است.
در کنار این رایزنی‌ها، بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات، نیز در نشست مرتبط با تاب‌آوری زیرساخت‌های دیجیتال، پیشنهاد ایجاد ابتکار جهانی کریدورهای تاب‌آوری دیجیتال را مطرح کرده است. این پیشنهاد بر توسعه مسیرهای زمینی فیبر نوری در کنار کابل‌های زیردریایی، اتصال شبکه‌های موجود کشورها و ایجاد مسیرهای جایگزین در زمان اختلال تأکید دارد. چنین رویکردی می‌تواند ظرفیت‌های جغرافیایی و زیرساختی ایران را در بحث پایداری شبکه‌های ارتباطی منطقه‌ای و بین‌المللی برجسته کند.
از حضور در اجلاس تا سنجش دستاوردها
مرور سه دوره اجلاس سران مختار ITU نشان می‌دهد که دیپلماسی ارتباطی ایران در سال‌های گذشته، موضوعاتی مانند توسعه زیرساخت، اقتصاد دیجیتال، همکاری منطقه‌ای و حضور در ساختارهای تصمیم‌گیری بین‌المللی را دنبال کرده است. با این حال، شرایط فناوری و اولویت‌های جهانی در هر دوره تغییر کرده و مقایسه عملکرد وزیران بدون توجه به این تفاوت‌ها، تصویر دقیقی از واقعیت ارائه نمی‌دهد.
آنچه در اجلاس دوحه اهمیت دارد، تبدیل رایزنی‌های انجام‌شده به توافق‌های مشخص، برنامه‌های زمان‌بندی‌شده و پروژه‌هایی با مسئولیت اجرایی روشن است. طرح موضوع کریدور دیجیتال منطقه‌ای، پیشنهاد همکاری در حوزه تاب‌آوری شبکه و گفت‌وگو درباره توسعه زیرساخت‌های فیبر نوری و مراکز داده، از جمله محورهایی هستند که می‌توانند زمینه نقش‌آفرینی بیشتر ایران را فراهم کنند.
با این حال، میان برگزاری یک دیدار، اعلام آمادگی برای همکاری، دستیابی به تفاهم اولیه و امضای توافق اجرایی تفاوت وجود دارد. میزان موفقیت دیپلماسی فناوری را باید نه فقط با تعداد نشست‌ها و موضوعات مطرح‌شده، بلکه با میزان پیشرفت توافق‌ها، جذب سرمایه‌گذاری، مشارکت شرکت‌های ایرانی و شکل‌گیری پروژه‌های مشترک سنجید.
اجلاس PP-26 تا ۲۷ نوامبر ادامه دارد و هنوز بخشی از تصمیم‌های مهم آن، از جمله انتخابات و تصویب برنامه‌های راهبردی و مالی اتحادیه، پیش‌رو است. از این رو، ارزیابی نهایی عملکرد هیئت ایرانی و وزیر ارتباطات در دوحه باید پس از پایان اجلاس و با بررسی نتایج رسمی و سرنوشت توافق‌های مطرح‌شده انجام شود. آنچه تاکنون قابل مشاهده است، تلاش برای فعال‌تر کردن دیپلماسی فناوری ایران با تمرکز بر همکاری‌های منطقه‌ای و زیرساخت‌های ارتباطی است؛ تلاشی که ارزش واقعی آن در ماه‌ها و سال‌های آینده و در مرحله اجرا مشخص خواهد شد.
منابع و اسناد:
1. اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU)، بیانیه سیاستی ایران در اجلاس PP-18، سال ۲۰۱۸.
2. اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU)، اسناد و بیانیه سیاستی ایران در اجلاس PP-22، سال ۲۰۲۲.
3. اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU)، معرفی اجلاس PP-26 و اهداف و مأموریت‌های آن: درباره اجلاس PP-26
4. اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU)، اطلاعیه رسمی آغاز اجلاس PP-26 در دوحه: اطلاعیه آغاز اجلاس
5. خبرگزاری ایرنا، گزارش توافق اولیه ایران، ترکمنستان و قزاقستان برای ایجاد کریدور دیجیتال: گزارش توافق کریدور دیجیتال
6. وزارت ارتباطات ترکمنستان، تأیید توافق اولیه سه‌جانبه کریدور دیجیتال: اطلاعیه وزارت ارتباطات ترکمنستان
لینک کوتاه: