بنیاد نیکوکاری آیه که در حوزه نگهداری و توان‌بخشی افراد دارای معلولیت فعالیت می‌کند، به دنبال استفاده از هوش مصنوعی برای ارتقای کیفیت مراقبت از مددجویان خود است. این بنیاد در حال توسعه سامانه‌ای هوشمند است که با استفاده از ابزارهای پوشیدنی، پردازش اطلاعات پزشکی و تحلیل تصاویر دوربین‌های نظارتی، تغییرات جسمی و رفتاری افراد را شناسایی کند و در صورت بروز وضعیت غیرعادی به مراقبان هشدار دهد. با این حال، محدودیت در تأمین تجهیزات و هزینه‌های بالای تهیه ابزارهای موردنیاز، توسعه این فناوری را با چالش مواجه کرده است.
به گزارش زیمانیوز، بنیاد نیکوکاری آیه مجموعه‌ای مردم‌نهاد است که فعالیت خود را با هدف بهبود شرایط زندگی افراد دارای معلولیت و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر آغاز کرده است. ایده شکل‌گیری این مجموعه حدود دو سال پیش و پس از بازدید امیرمهدی موسوی، مدیرعامل بنیاد، و دو نفر از دوستانش از چند مرکز بهزیستی شکل گرفت. در جریان این بازدیدها، مواجهه با شرایط زندگی کودکان دارای معلولیت و نیازهای مراقبتی آن‌ها این گروه را به فکر راه‌اندازی مجموعه‌ای با رویکردی متفاوت انداخت؛ مجموعه‌ای که مراقبت از افراد تحت پوشش را صرفاً به تأمین نیازهای اولیه محدود نکند و به کیفیت زندگی، حفظ کرامت و شناسایی توانمندی‌های آن‌ها نیز توجه داشته باشد.
آیه در حال حاضر مدیریت دو مرکز را برعهده دارد. در خانه آیه از ۲۰ پسر دارای معلولیت ذهنی نگهداری می‌شود و مرکز توان‌بخشی امام علی نیز میزبان حدود ۲۰۰ دختر و زن دارای معلولیت شدید ذهنی و جسمی است.
امیرمهدی موسوی، مدیرعامل آیه، با اشاره به شرایط برخی از افراد تحت پوشش می‌گوید تعدادی از آن‌ها به دلیل محدودیت‌های جسمی و ذهنی امکان بیان درد، ناراحتی یا درخواست کمک را ندارند. در چنین شرایطی، مراقبت از آن‌ها به حضور مستمر نیروی انسانی وابسته است و حتی چند ثانیه تأخیر در تشخیص یک وضعیت بحرانی، به‌ویژه در مواردی مانند اختلال تنفس یا مشکل بلع، می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
از نگاه مدیرعامل بنیاد آیه، مراقبت از این افراد تنها به حفظ سلامت جسمی آن‌ها محدود نمی‌شود. فراهم‌کردن محیطی نزدیک به خانواده، توجه به نیازهای عاطفی و ایجاد فرصت برای بروز توانایی‌های فردی نیز بخشی از مسئولیت مراکز نگهداری است. موسوی با اشاره به توانایی برخی از مددجویان در فعالیت‌های دستی و مهارت‌آموزی، بر ضرورت فراهم‌کردن فرصت دیده‌شدن این توانمندی‌ها تأکید می‌کند؛ بدون آنکه نگاه جامعه به افراد دارای معلولیت بر پایه ترحم یا تحقیر باشد.
هوش مصنوعی برای مراقبت از افرادی که امکان درخواست کمک ندارند
یکی از برنامه‌های جدید بنیاد نیکوکاری آیه، توسعه سامانه‌ای هوشمند برای پایش وضعیت سلامت و شرایط رفتاری افراد دارای معلولیت است. این طرح با همکاری گروهی از متخصصان در حال توسعه است و هدف آن شناسایی زودهنگام تغییرات جسمی و رفتاری و کمک به مراقبت دقیق‌تر از مددجویان است.
موسوی توضیح می‌دهد که در این سامانه، تگ‌ها و ابزارهای پوشیدنی هوشمند روی دست افراد قرار می‌گیرند تا اطلاعاتی مانند میزان اکسیژن خون و سایر شاخص‌های حیاتی را ثبت و پردازش کنند. این داده‌ها در کنار سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و اطلاعات ثبت‌شده از سوی مراقبان قرار می‌گیرند تا وضعیت هر فرد به‌صورت مستمر بررسی شود.
هدف از توسعه این سامانه صرفاً ثبت علائم حیاتی نیست؛ هوش مصنوعی قرار است با تحلیل اطلاعات هر فرد، الگوهای غیرعادی را شناسایی کند و در صورت مشاهده نشانه‌های هشداردهنده، موضوع را به مراقبان اطلاع دهد. برای مثال، تغییر در الگوی تنفس یا افت اکسیژن خون می‌تواند نشانه‌ای از بروز وضعیت بحرانی باشد که نیازمند بررسی فوری است.
بخش دیگری از این پروژه به پردازش تصویر اختصاص دارد. به عبارتی، در مرکز توان‌بخشی امام علی نزدیک به ۱۰۰ دوربین نظارتی وجود دارد که تصاویر آن‌ها در حال حاضر توسط نیروی انسانی بررسی می‌شود. بنیاد آیه قصد دارد با استفاده از هوش مصنوعی، امکان تحلیل تصاویر و شناسایی برخی تغییرات حرکتی و رفتاری را نیز فراهم کند. تحلیل الگوی غذا خوردن، جویدن و بلع از دیگر قابلیت‌هایی است که در طراحی این سامانه مورد توجه قرار گرفته است.
به این ترتیب، قرار است اطلاعات حاصل از ابزارهای پوشیدنی، تصاویر دوربین‌ها و گزارش‌های مراقبان در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا سامانه بتواند تغییرات وضعیت هر فرد را در طول زمان بررسی کند. این فناوری قرار نیست جایگزین تشخیص پزشک یا نیروی مراقب شود، بلکه هدف آن افزایش دقت پایش و کوتاه‌کردن زمان واکنش به وضعیت‌های بحرانی است.
تأمین تجهیزات؛ مانع توسعه فناوری
با وجود طراحی این سامانه و تلاش برای ایجاد همکاری با متخصصان، تأمین تجهیزات موردنیاز یکی از موانع اصلی پیشبرد پروژه است. موسوی می‌گوید: «بنیاد برای توسعه این فناوری به سراغ گروه‌های نخبه رفته و با دشواری توانسته است منابع مالی لازم را تأمین کند و زمینه شکل‌گیری یک اکوسیستم فناورانه را در مجموعه فراهم آورد.»
به گفته او، با این حال، تهیه تگ‌های هوشمند و تجهیزات موردنیاز برای اجرای سامانه همچنان دشوار است. به گفته او، محدودیت‌های تأمین تجهیزات و شرایط ناشی از جنگ ۴۰ روزه بر روند تهیه ابزارهای موردنیاز تأثیر گذاشته و اجرای برنامه را با مشکل مواجه کرده است.
هدف‌گذاری اولیه بنیاد، آغاز اجرای این فناوری تا دی‌ماه بوده است؛ اما تحقق این برنامه به تأمین تجهیزات و تکمیل زیرساخت‌های موردنیاز بستگی دارد. به این ترتیب، حتی با وجود شکل‌گیری ایده و فراهم‌شدن بخشی از ظرفیت تخصصی، دسترسی به ابزارهای لازم همچنان تعیین‌کننده زمان ورود سامانه به مرحله اجراست.
چالش تأمین تجهیزات فناورانه در شرایطی مطرح است که بنیاد آیه برای اداره مراکز خود نیز با نیازهای مستمر مالی و پشتیبانی مواجه است. نگهداری از افراد دارای معلولیت شدید به تأمین مداوم دارو، اقلام بهداشتی و امکانات مراقبتی نیاز دارد؛ نیازهایی که تأمین آن‌ها به مشارکت خیرین و شرکت‌ها وابسته است.
مهدیه تدینی، مدیر مشارکت‌های مردمی بنیاد نیکوکاری آیه، نیز در ادامه با اشاره به تجربه فعالیت در این مجموعه معتقد است: «مهم‌ترین اقدامی که می‌توان برای افراد دارای معلولیت انجام داد، بهبود شرایط زندگی و فراهم‌کردن امکانات ضروری برای آن‌هاست.»
به گفته او، بنیاد برای تأمین نیازهای مراکز با شرکت‌های دارویی و بهداشتی مکاتبه کرده، اما از میان حدود ۱۰۰ شرکتی که با آن‌ها ارتباط گرفته‌اند، تنها دو شرکت برای همکاری اعلام آمادگی کرده‌اند.
ظرفیت هوش مصنوعی برای تغییر شیوه مراقبت از توان‌جویان
استفاده از هوش مصنوعی در مراکز نگهداری افراد دارای معلولیت می‌تواند شیوه مراقبت از این افراد را به سمت پایش مستمر و مبتنی بر داده تغییر دهد. در چنین مدلی، تغییرات علائم حیاتی، رفتار و الگوی حرکتی افراد در طول زمان بررسی می‌شود و نشانه‌هایی که ممکن است در مراقبت روزمره از چشم نیروی انسانی دور بمانند، فرصت بیشتری برای شناسایی پیدا می‌کنند.
این قابلیت به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که امکان بیان درد یا اعلام وضعیت اضطراری را ندارند. شناسایی زودهنگام تغییرات جسمی و رفتاری می‌تواند به مراقبان کمک کند پیش از بحرانی‌شدن وضعیت، برای بررسی شرایط و دریافت خدمات درمانی اقدام کنند. البته تحقق چنین ظرفیتی به دقت تجهیزات، کیفیت داده‌ها، اعتبار الگوریتم‌های تحلیل و نظارت متخصصان سلامت وابسته است و هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگزین مراقبت انسانی شود.
تلاش بنیاد نیکوکاری آیه برای توسعه این سامانه نشان می‌دهد فناوری‌های نوظهور می‌توانند فراتر از حوزه‌های تجاری و صنعتی، در خدمت بهبود کیفیت زندگی گروه‌های آسیب‌پذیر نیز قرار گیرند. با این حال، تبدیل این ظرفیت به یک راهکار عملی، به تأمین تجهیزات، منابع مالی و همکاری شرکت‌های تخصصی نیاز دارد؛ چالشی که بنیاد آیه برای عبور از آن همچنان به حمایت و مشارکت نیازمند است.
لینک کوتاه: